Мұрағатқа оралу
KZ · Шығарылым 4 · 2025

КЕРІ ТРАНСКРИПЦИЯҒА НЕГІЗДЕЛГЕН НАҚТЫ УАҚЫТ РЕЖИМІНДЕ ПОЛИМЕРАЗДЫ ТІЗБЕКТІ РЕАКЦИЯ ӘДІСІ АРҚЫЛЫ ҚЫРЫМ–КОНГО ГЕМОРРАГИЯЛЫҚ ҚЫЗБАСЫНЫҢ ҚОЗДЫРҒЫШЫН АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН ПРАЙМЕРЛЕР ЖҮЙЕСІН ЖАСАУ

Аңдатпа

Түйіндеме Кіріспе. Қырым–Конго геморрагиялық қызбасы (ҚКГҚ) Қазақстанда эндемиялық таралу аймағы кеңейіп келе жатқан, кенелер арқылы жұғатын, өлім-жітімі жоғары трансмиссивті зооноздық инфекция болып қала береді; бұл Hyalomma туысына жататын кенелердің таралуының климаттық өзгерістерге байланысты ауысуымен және жабайы әрі үй жануарларының орын ауыстыруымен түсіндіріледі. Сондықтан ауруды жедел зертханалық растау аса маңызды, ал осы зерттеуде биологиялық үлгілерден ҚКГҚ вирусының РНҚ-сын анықтауға арналған нақты уақыттағы кері транскрипциялы ПТР (RTPCR) үшін әзірленген жаңа праймерлер мен зонд жиынтығының сезімталдығы мен ерекшелігі бағаланады. Мақсаты. ККГҚ вирусының РНҚ-сын нақты RT-PCR әдісі арқылы анықтауға арналған праймерлер мен зонд жүйесінің диагностикалық тиімділігін әзірлеу, оңтайландыру және бағалау. Материалдар мен әдістер. GenBank дерекқорында ұсынылған ККГҚ вирусының нуклеотидтік тізбектері негізінде және Gen Runner бағдарламасын пайдалана отырып, вирустың S-сегментінің 5'-аударылмайтын аймағындағы жоғары консервативті (138 жұп нуклеотидтен тұратын) бөлігін қамтитын праймерлер мен зонд жобаланды. Анықтау шегі (LOD) мақсатты фрагменті бар плазмидтік ДНҚ-ның он еселік сұйылтпалары арқылы 106дан 100 көшірмеге дейінгі аралықта бағаланды. Амплификация тиімділігі 98,6 % (R2 = 0,998) деңгейінде болды, қайталанулар арасындағы вариация коэффициенті 3,5 %-дан аспады, бұл әдістің жоғары қайта жаңғыртылуын дәлелдейді. Тесттің ерекшелігі (специфтілігі) мақсатты емес вирустардың РНҚ үлгілерінде (ЖРВИ және кене энцефалиті вирусы) және далалық материалдарда (118 кене үлгісі және екі науқастан алынған клиникалық сынамалар) тексерілді. Нәтижелер Ресейдің «АмплиСенс® CCHFV-FL» коммерциялық тест-жүйесімен салыстырылды; сәйкестік деңгейі κ = 1,0 (толық сәйкес) деп анықталды. Нәтижелер. Дамытылған жүйе жоғары сезімталдық көрсетті: анықтау шегі 100 pg-нан 10 fg-ға дейін, бұл 102–104 көшірме/реакцияға тең. Мақсатты емес вирустармен айқас реакциялар анықталған жоқ. Далалық сынақтар барысында ККГҚ вирусының РНҚ екі Hyalomma scupense кенесі тобынан (Қызылорда облысы) және екі науқастың клиникалық үлгілерінен (Жамбыл облысы) табылды. Қорытынды. Ұсынылған праймерлер мен зонд жүйесі жоғары сезімталдық, ерекшелік және қайта жаңғыртылу қасиеттеріне ие, бұл оның ККГҚ вирусын анықтау мен оның табиғи ошақтарындағы айналымын бақылау үшін отандық диагностикалық тест-жүйе құруға жарамды екенін дәлелдейді.

Түйінді сөздер

вирусКрым–Конго геморрагиялық қызбасыОТ-ПЦРдиагностикапраймерлерзондсезімталдықерекшеліккенелер.
Дәйексөз келтіру үшін
А.К. РЫСБЕКОВА, Д.Т. ЕСИМСЕЙТ, Н.А. ТУРЕБЕКОВ, А.А. АБДИРАСИЛОВА, Б.З. АБДЕЛИЕВ, А.К. ҚАСЕНОВА, Т.И. НУРМАХАНОВ, Д.Б. ХАЛТАЕВА, Н.Б. ТУХАНОВА, З.Б. ЖУМАДИЛОВА, С.К. УМАРОВА, Г.Ж. ТОКМУРЗИЕВА, C.В. ЛИ. КЕРІ ТРАНСКРИПЦИЯҒА НЕГІЗДЕЛГЕН НАҚТЫ УАҚЫТ РЕЖИМІНДЕ ПОЛИМЕРАЗДЫ ТІЗБЕКТІ РЕАКЦИЯ ӘДІСІ АРҚЫЛЫ ҚЫРЫМ–КОНГО ГЕМОРРАГИЯЛЫҚ ҚЫЗБАСЫНЫҢ ҚОЗДЫРҒЫШЫН АНЫҚТАУҒА АРНАЛҒАН ПРАЙМЕРЛЕР ЖҮЙЕСІН ЖАСАУ. ҚазҰМУ Хабаршысы. 2025; 75(4). doi: 10.53065/kaznmu.2025.75.4.001