ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІҢ СЫРҚАТТАНУ ДЕРЕКТЕРІ НЕГІЗІНДЕ КӘСІБИ ЕҢБЕККЕ ҚАБІЛЕТТІЛІГІНЕН АЙЫРЫЛУМЕН БАЙЛАНЫСТЫ ФАКТОРЛАРДЫ ТАЛДАУ

Кіріспе. Кәсіби еңбекке қабілеттілігін жоғалту (КЕҚЖ) жұмыскерлердің аурулары мен жарақаттарының салдарының ауырлығын көрсетеді. Қазақстан үшін бұл мәселе зиянды өндірістік факторлар әсер етуі мүмкін кен өндіру және өңдеу салаларының маңызды рөліне байланысты ерекше өзекті. Мақсаты. Қазақстандағы жұмыскерлердің КЕҚЖ деңгейіне байланысты факторларды талдау: жас, жыныс, мүгедектік себебі, ауру сыныбы және бақылау аймағы. Материалдар мен әдістер. Зерттеуге 2021–2024 жж. аралығында тіркелген 476 КЕҚЖ жағдайы туралы деректер енгізілді. КЕҚЖ пайызы, жас, жыныс, мүгедектік себебі, ауру сыныбы және аймақ талданды. Сипаттамалық статистика, түйіндестік кестелері, Пирсонның хи-квадрат критерийі, Крамер коэффициенті, Краскел-Уоллис критерийі, Холм түзетуі бар Даннның жұптық салыстырулары және сызықтық регрессия қолданылды. Нәтижелер. Ең көп жағдай 50–59 жас тобында тіркелді, алайда КЕҚЖ медиандық деңгейі ең жоғары 40 жасқа дейінгі жұмыскерлерде байқалды. Жас топта жарақаттар, ал үлкен жастағы топтарда пневмокониоздар басым болды. Ауру кластарының құрылымы жас топтары арасында статистикалық тұрғыдан ерекшеленді, байланыс күші орташа болды. Мүгедектік себебі КЕҚЖ деңгейімен байланысты болды: еңбек мертігуі және жалпы аурулар кезінде медиандық мәндер кәсіби аурулармен салыстырғанда жоғары болды, бірақ әсер мөлшері шағын болды. Аймақаралық айырмашылықтар ковариаттар ескерілгеннен кейін де сақталды. Регрессиялық модельде Павлодар облысы және Астана қ. референтті аймақпен салыстырғанда КЕҚЖ-ның күтілетін жоғары мәндерімен байланысты болды. Қорытынды. КЕҚЖ көрсеткіштерін интерпретациялау жас, нозологиялық және аймақтық құрылымды ескеруді қажет етеді. Тәуекелдерді дәлірек бағалау үшін сала, еңбек өтілі, еңбек жағдайлары және тәуекел топтарындағы жұмыскерлер саны туралы деректер қажет.