Мұрағатқа оралу
Дәйексөз келтіру үшін
KZ · Шығарылым 2 · 2026
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНСУЛЬТ ТУРАЛЫ ХАБАРДАРЛЫҚ, ШҰҒЫЛ ӘРЕКЕТКЕ ДАЙЫНДЫҚ ЖӘНЕ МЕДИЦИНАЛЫҚ КӨМЕК АЛУ ТӘЖІРИБЕСІ: КӨЛДЕНЕҢ ҚИМАДАҒЫ ЕКІ МОДУЛЬДІ ЗЕРТТЕУ (STROKETIMEBRAIN)
Аңдатпа
Кіріспе. Инсульт өлім мен мүгедектіктің жетекші себептерінің бірі болып қала береді, ал оның жаһандық ауыртпалығы артып келеді. Транзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) жедел медициналық көмекті қажет етсе де, жиі еленбей қалады. Қазақстан халқының инсульт туралы білімі, симптомдар пайда болғандағы әрекет ниеті және медициналық көмекке қолжетімділігі жөніндегі деректер шектеулі. Мақсаты. Халықтың инсульт туралы хабардарлық деңгейін және оның әлеуметтік- демографиялық ерекшеліктерін бағалау, білім деңгейінің дұрыс әрекет ету ниетімен байланысын анықтау, инсульт кезіндегі көмек көрсету жолындағы кедергілерді сипаттау және денсаулық сақтау жүйесін жетілдіру бағыттарын айқындау. Материалдар мен әдістер. 2026 жылдың ақпан–сәуір айларында StrokeTimeBrain v1.4 платформасы арқылы екі тәуелсіз онлайн зерттеу жүргізілді. А модуліне 18 жастан асқан тұрғындар (n=383), В модуліне соңғы 24 айда инсульт немесе ТИШ күдігімен медициналық көмек алған пациенттер мен күтім жасаушылар (n=397) қатысты. Негізгі көрсеткіштерге білімнің жиынтық балы (0–15), үш клиникалық жағдайға жауаптар және көмек алу тәжірибесін бағалайтын төрт тармақты шкала кірді. Талдауда χ2 критерийі, параметрлік емес тесттер және жас, жыныс, білім деңгейі, тұрғылықты жері мен өңірге түзетілген логистикалық және Пуассон регрессиясы қолданылды. Нәтижелер. Білім деңгейі орташа болды (орташа балл 6,5/15). Респонденттердің тек 20,4%-ы тромболизистің ≤4,5 сағаттық терапиялық терезесін білді, ал реперфузиялық ем туралы хабардарлық төмен болды. Дегенмен, 94,5%-ы жедел жәрдем нөмірін дұрыс атады. Білім деңгейі жас ұлғайған сайын артты, ал ең жас респонденттер ең аз хабардар топта байқалды. «Жедел жәрдем шақыру» жауабының үлесі сөйлеу бұзылысы жағдайында 83,6%-дан ТИШ симптомдары кезінде 60,8%-ға дейін төмендеді (p<0,001). Дұрыс әрекет ету ниеті жалпы білім деңгейінен гөрі қалалық жерде тұрумен байланысты болды (aOR 3,22). Телемедициналық қызметін пайдалануға дайындық жоғары болды (78,1%). Медициналық көмек алғандар арасында қанағаттану деңгейі жоғары (7,9/10), ал негізгі мәселе нейровизуализацияның кешігуі болып саналды (42,1%). Қорытынды. Қазақстанда инсульт туралы хабардарлық деңгейі орташа және өңірлер мен халық топтары арасында біркелкі емес. Білім беру бағдарламаларында ТИШ пен жедел әрекет етудің маңызын күшейту, сондай-ақ жедел жәрдем, нейровизуализация және телемедициналық қызметтерін, әсіресе әлсіз өңірлерде, дамыту қажет.
Түйінді сөздер
инсультөтпелі ишемиялық шабуылденсаулық туралы білімжедел медициналық көмекпациенттердің қанағаттануымедициналық қызметтердің қолжетімділігі
Ш.Ш. МАХАНБЕТХАН, Е.Б. АДИЛЬБЕКОВ, Б.С. ТУРДАЛИЕВА, Р. БАРРАНКО-ПОНС, А.Т. МАЙДАН, Д.А. ӨСЕР, А. МАХМУТОВ, М.А. САРШАЕВ, М.Г. МУСАБЕКОВ, А.К. ЖУМАБЕКОВ, М.С. БЕРДИХОДЖАЕВ. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИНСУЛЬТ ТУРАЛЫ ХАБАРДАРЛЫҚ, ШҰҒЫЛ ӘРЕКЕТКЕ ДАЙЫНДЫҚ ЖӘНЕ МЕДИЦИНАЛЫҚ КӨМЕК АЛУ ТӘЖІРИБЕСІ: КӨЛДЕНЕҢ ҚИМАДАҒЫ ЕКІ МОДУЛЬДІ ЗЕРТТЕУ (STROKETIMEBRAIN). ҚазҰМУ Хабаршысы. 2026; 77(2). doi: 10.53065/kaznmu.2026.77.2.003