Мұрағатқа оралу
Дәйексөз келтіру үшін
KZ · Шығарылым 1 · 2026
БРОНХ-ӨКПЕ ЖҮЙЕСІНІҢ КӘСІБИ ШАҢДЫ АУРУЛАРЫ КЕЗІНДЕ ӨКПЕЛІК ЖӘНЕ КӨПКОМПОНЕНТТІ ОҢАЛТУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ
Аңдатпа
Кіріспе. Өкпенің кәсіби шаңды аурулары физикалық жүктемеге төзімділіктің төмендеуімен, ентігумен, күнделікті белсенділіктің шектелуімен және өмір сапасының нашарлауымен астасады. Мұндай пациенттерде өкпелік және көпкомпонентті оңалтудың тиімділігі туралы деректер шектеулі және біркелкі емес. Мақсаты. Өкпенің кәсіби шаңды аурулары бар ересек пациенттерде өкпелік және көпкомпонентті оңалтудың тиімділігі туралы деректерді физикалық жүктемеге төзімділікке, ентігуге, сыртқы тыныс алу функциясына, өмір сапасына және кәсіби-еңбек нәтижелеріне баса назар аудара отырып жүйелеу. Материалдар мен әдістер. Жүйелі шолу PRISMA 2020 ұсынымдарына сәйкес орындалды. Іздеу PubMed/MEDLINE, Scopus, Web of Science Core Collection және Cochrane Library дерекқорларында олардың құрылған сәтінен бастап 2025 жылғы 30 қарашаға дейін қосымша қолмен іздеумен бірге жүргізілді. Барлығы 348 жазба анықталды; қайталанатын жазбаларды алып тастағаннан және іріктеу критерийлері бойынша сұрыптаудан кейін сапалық синтезге 12 бастапқы зерттеу енгізілді. Егер ересек пациенттердегі пневмокониоз, силикоз, кәсіптік ӨСОА және өкпенің басқа да созылмалы кәсіби шаңды аурулары бар науқастар зерттеліп, оңалту араласуы бағаланса және кемінде бір релевантты нәтиже бойынша деректер ұсынылса, мұндай зерттеулер енгізілді. Нәтижелер. Енгізілген зерттеулер тұтастай алғанда өкпелік және көпкомпонентті оңалтудың физикалық жүктемеге төзімділік пен өмір сапасына қолайлы әсерін көрсетеді. Бірқатар жұмыстарда ентігудің азаюы және сыртқы тыныс алу функциясының жекелеген көрсеткіштерінің жақсаруы да байқалды, алайда бұл нәтижелер біркелкі болмады. Ең айқын әсерлер инспираторлық бұлшықеттерді жаттықтыруды қамтитын бағдарламаларда байқалды. Қолда бар зерттеулерде кәсіби-еңбек нәтижелері іс жүзінде бағаланбаған. Қорытынды. Өкпенің кәсіби шаңды аурулары бар пациенттерде өкпелік және көпкомпонентті оңалту негізінен физикалық жүктемеге төзімділіктің және өмір сапасының жақсаруымен астасады. Дәлелдемелік базаның негізгі шектеулері зерттеулердің клиникалық және әдіснамалық біркелкі еместігі, жұмыстар санының аздығы және ұзақ мерзімді еңбек болжамы туралы деректердің жеткіліксіздігі болып табылады.
Түйінді сөздер
өкпелік оңалтукөпкомпонентті оңалтуөкпенің кәсіби шаңды ауруларыкәсіптік ӨСОАинспираторлық бұлшықеттерді жаттықтыруөмір сапасы
М.Б. БАУРЖАН, А.Е. ГУЛЯЕВ, С.А.ҚАЙЫРГЕЛДИНА, Қ.С. АБСАТТАРОВА, Қ.О. ТЕКЕБАЕВ, Қ.Б. АБЗАЛИЕВ, В.Н. АВСИЕВИЧ. БРОНХ-ӨКПЕ ЖҮЙЕСІНІҢ КӘСІБИ ШАҢДЫ АУРУЛАРЫ КЕЗІНДЕ ӨКПЕЛІК ЖӘНЕ КӨПКОМПОНЕНТТІ ОҢАЛТУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. ҚазҰМУ Хабаршысы. 2026; 76(1). doi: 10.53065/kaznmu.2026.76.1.007