Мұрағатқа оралу
KZ · Шығарылым 4 · 2025

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖҮЙЕСІ МЕН БИТКОИН МАЙНИНГІНЕН ТУЫНДАЙТЫН КӨМІРТЕК ШЫҒАРЫНДЫЛАРЫ: 2016–2030 ЖЫЛДАР АРАЛЫҒЫНДАҒЫ САЛЫСТЫРМАЛЫ ҮРДІСТЕР МЕН БОЛЖАМДАР

Аңдатпа

Кіріспе. Декарбонизация қоғамдық денсаулық үшін маңызды, өйткені CO2 шығарындылары және ауа ластағыштары, соның ішінде PM2.5, жүрек-қантамыр және респираторлық аурушаңдықтың артуымен және мерзімінен бұрын өлім-жітіммен байланысты. Мақсаты. Қазақстандағы денсаулық сақтау жүйесі мен биткоин-майнингтің CO2 шығарындыларының динамикасын салыстыру және әртүрлі сценарийлер жағдайында 2030 жылға дейінгі траекторияларды бағалау. Материалдар мен әдістер. Ретроспективті экологиялық уақыттық талдау 2016–2022 жылдарды қамтып, 2030 жылға дейін детерминистік сценарийлерді енгізді. National fossil CO2 және энергетикалық көрсеткіштер ресми статистикадан (1-ТЭБ) алынды. Денсаулық сақтау шығарындылары top-down тәсілімен national fossil CO₂-тың 3,65% үлесі ретінде бағаланып, Kazakhstan Health Sector Emissions Fact Sheet бойынша калибрленді. Майнинг шығарындылары жылдық энергия тұтынуы және электр энергетикалық жүйенің шығарындылар коэффициенттері бойынша есептелді. Нәтижелер. National fossil CO2 211,5-тен 245,9 Mt-қа дейін өсті. Денсаулық сақтау шығарындылары 3,64–3,65% үлес жағдайында 7,71-ден 8,96 Mt CO2₂e-ке дейін ұлғайды. Тренд мәнді болды: β=+0,158 Mt/жыл, p=0,031, R2=0,64. Биткоин-майнинг шығарындылары 0,82-ден 7,50 Mt CO2e-ке дейін өсті: β=+1,187 Mt/жыл, p<0,001, R2=0,96. Майнингтің энергия тұтынуы 1234-тен 11234 ГВт·сағ-қа дейін артты, ал елдің электр тұтынуындағы үлесі 1,66-дан 10,13%-ға дейін көбейді. mining/health қатынасы 10,7-ден 83,7%-ға дейін өсті: β=+0,133/жыл, p<0,001, R2=0,97. 2021 жылы денсаулық сақтау шығарындыларының құрылымы Scope 1 67% (5,76 Mt), Scope 2 5% (0,43 Mt) және Scope 3 28% (2,40 Mt) болды. Жылыту және отынды жағу жалпы көлемнің 57%-ын қамтамасыз етті. Алынған құрылым денсаулық сақтаудағы негізгі төмендету резерві ғимараттарды энергия тиімді жаңғыртумен, таза жылуға көшумен және медициналық көмекті көрсету орындарында жабдықтың тиімділігін арттырумен байланысты екенін көрсетеді. 2030 жылға дейін BAU сценарийінде денсаулық сақтау 9,5 Mt-қа, майнинг 10,4 Mt-қа жетеді. Health-only сценарийінде денсаулық сақтау 5,2 Mt-қа дейін төмендейді, майнинг 10,4 Mt деңгейінде қалады. Joint action сценарийінде денсаулық сақтау үшін 5,2 Mt және майнинг үшін 3,5 Mt көрсеткіштеріне қол жеткізіледі. Қорытынды. Денсаулық сақтау шығарындыларының қалыпты өсуі биткоин-майнинг шығарындыларының жылдам өсуімен қатар жүреді, ал 2022 жылға қарай майнинг сектордың көміртек ізімен дерлік теңесті. Ең жоғары әсер денсаулық сақтау шығарындыларын, ең алдымен Scope 1 бойынша, қысқарту және майнингті декарбонизациялау немесе шектеу жағдайында мүмкін.

Түйінді сөздер

Қазақстанденсаулық сақтау секторыкөміртек ізікөмірқышқыл газықатты бөлшектерболжау
Дәйексөз келтіру үшін
А. КАСКЫРБЕКОВА, М. ЕРКЕН, A. КАСКЫРБЕК, O. ВАСИЛЬЕВА. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ ЖҮЙЕСІ МЕН БИТКОИН МАЙНИНГІНЕН ТУЫНДАЙТЫН КӨМІРТЕК ШЫҒАРЫНДЫЛАРЫ: 2016–2030 ЖЫЛДАР АРАЛЫҒЫНДАҒЫ САЛЫСТЫРМАЛЫ ҮРДІСТЕР МЕН БОЛЖАМДАР. ҚазҰМУ Хабаршысы. 2025; 75(4). doi: 10.53065/kaznmu.2025.75.4.002