Мұрағатқа оралу
Дәйексөз келтіру үшін
KZ · Шығарылым 3 · 2025
СОЗЫЛМАЛЫ АУРУЛАР БОЙЫНША ОТБАСЫЛЫҚ АНАМНЕЗДІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ДЕТЕРМИНАНТТАРЫ
Аңдатпа
Кіріспе. Созылмалы инфекциялық емес аурулар (СИЕА) әлемдік сырқаттанушылық пен өлім-жітімнің негізгі себебі болып қалып отыр, ал отбасылық анамнез тәуелсіз қауіп факторы ретінде танылған, ол генетикалық та, сондай-ақ қоршаған орта ықпалдарын да бейнелейді. Алайда профилактикалық медицинада бұл фактор жиі ескерусіз қалады, оның қарапайымдылығы мен төмен құнына қарамастан, қауіп-қатерді бағалау құралы ретінде маңызы зор. Мақсаты. Қазақстан ересек халқы арасында ұлттық репрезентативті зерттеу негізінде бірқатар СИЕА бойынша отбасылық анамнездің таралуын бағалау және оның демографиялық детерминанттарын талдау. Материалдар мен әдістер. 2025 жылдың сәуір–шілде айларында ұлттық репрезентативті көлденең зерттеу жүргізілді. Таңдамаға жынысы мен жасына қарай стратификацияланған көпсатылы кластерлік әдіспен таңдалған 18–69 жас аралығындағы 6720 ересек енгізілді. Деректер WHO STEPS әдістемесімен жиналды және демографиялық сипаттамаларды, мінез-құлық факторларын, сондай-ақ СИЕА бойынша отбасылық анамнез туралы өзіндік есепті қамтыды. Статистикалық талдау SPSS бағдарламасында жүргізілді, логистикалық регрессия қолданылды. Нәтижелер. Отбасылық анамнез көбіне жүрек-қантамыр ауруларына қатысты тіркелді: гипертония (43,8%) және миокард инфаркті (14,2%). Қатерлі және психикалық аурулар бойынша көрсеткіштер төмен болғанымен, эпидемиология үшін маңызды: әйелдердің 8%-ында сүт безі обыры бойынша отбасылық анамнез анықталды, сауалнамаға қатысқандардың 7,4%-ында – туберкулез, 2,4%-ында – шизофрения. Жас маңызды детерминант болып шықты: гипертония және инфаркт бойынша отбасылық анамнездің таралуы егде жас топтарында артты. Білім деңгейі мен шылым шегу отбасылық анамнезбен әлсіз байланыста болды, ал жас, жыныс және өңірлік ерекшеліктер анағұрлым маңыздырақ болды. Мәселен, оңтүстік өңірлерде туберкулез жиі тіркелсе, ал мегаполистерде және елдің шығысында жүрек-қантамыр аурулары жиі тіркелді. Қорытынды. СИЕА бойынша отбасылық анамнез Қазақстанның ересек халқы арасында кең таралған және айқын демографиялық ерекшеліктерге ие. Алынған нәтижелер бұл факторды профилактикалық және скринингтік бағдарламаларда жүйелі түрде ескерудің қажеттілігін көрсетеді. Жеке және отбасылық сырқаттанушылық туралы ақпаратты эпидемиологиялық зерттеулерде біріктіру қауіп-қатерді дәлірек бағалауға мүмкіндік береді, әсіресе жүрек-қантамыр және метаболикалық аурулар бойынша. Болашақта туыстық дәрежелерін нақтылау және отбасылық анамнез деректерін генетикалық және орта факторларымен біріктіру тәуекелді болжау дәлдігін арттыру үшін қажет.
Түйінді сөздер
созылмалы инфекциялық емес ауруларотбасылық анамнезэпидемиологияпрофилактика
А.Ш. ИБРАЕВА, И.Р. ФАХРАДИЕВ, С.В. ЛИ, М.К. АЛЧИНБАЕВ, Ж.Б. ИСПАЕВА, Э.Н. ШУМКОВА, Д.С. МЕНЛАЯКОВА, А.Г. БАЙЫСБЕКОВА, Д.Т. АЖИБАЕВА-КУПЕНОВА, А.О. ОМАРОВА. СОЗЫЛМАЛЫ АУРУЛАР БОЙЫНША ОТБАСЫЛЫҚ АНАМНЕЗДІҢ ТАРАЛУЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ДЕТЕРМИНАНТТАРЫ. ҚазҰМУ Хабаршысы. 2025; 74(3). doi: 10.53065/kaznmu.2025.74.3.002