КАРДИОМЕТАБОЛИКАЛЫҚ ДЕНСАУЛЫҚ ҮШІН ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ КӨМЕГІМЕН ДЕРБЕСТЕНДІРІЛГЕН ТАМАҚТАНУ: КЛИНИКАЛЫҚ ӘСЕРЛЕР МЕН ЖАСАЛҒАН ТАМАҚТАНУ ҰСЫНЫМДАРЫНА ЖҮЙЕЛІ ШОЛУ

Кіріспе. Жасанды интеллект (ЖИ) қолданылатын тамақтану диетаны болжамды дербестендіруді, өмір салтын басқарудың цифрлық бағдарламаларын және генерацияланған тамақтану ұсынымдарын қамтиды. Мақсаты. Кардиометаболикалық тәуекелі бар ересектерде ЖИ қолданылатын дербестендірілген тамақтанудың клиникалық нәтижелерін, сондай-ақ генерацияланған ұсынымдардың дәлдігі мен қауіпсіздігін бағалау. Материалдар мен әдістер. Бес библиографиялық дерекқор мен екі клиникалық зерттеулер тізілімінде олардың құрылған кезінен 2026 жылғы тамызға дейін іздеу жүргізіліп, Semantic Scholar, medRxiv және таңдалған веб-дереккөздерде қосымша іздеу орындалды. Жарамды араласуларда ЖИ, машиналық оқыту, үлкен тілдік модель немесе диалогтық агент жеке диета, мәзір немесе тағам ұсынымдарын қалыптастырды. Клиникалық нәтижелер мен генерацияланған ұсынымдардың дәлдігі бөлек синтезделді. Жүйелі қателік тәуекелі RoB 2, ROBINS-I және QUADAS-2 негізінде бейімделген құралмен бағаланды; дәлелдемелердің сенімділігі GRADE арқылы анықталды. Нәтижелер. Соңғы жұмыс дәлелдемелер жинағына 62 зерттеу (64 жарияланым) кірді: 26-сы клиникалық, 36-сы дәлдік доменінде. Машиналық оқытуға негізделген диета алты айдан кейін жерорта теңізі диетасымен салыстырғанда HbA1c деңгейін 0,08 пайыздық тармаққа көбірек төмендетті (95% СИ −0,14-тен −0,02-ге дейін), ал басқа зерттеуде дербестендірілген диета майы аз диетамен салыстырғанда алты айлық салмақ жоғалтуды жақсартпады (бастапқы салмақтан айырмашылық +1,05 пайыздық тармақ; 95% СИ −0,40-тан 2,50-ге дейін). Дербестендірілген LLM промптингі қолмен жасалған ChatGPT промптингіне қарағанда салмақ жоғалтуды жақсартты, ал натрийді азайтуға арналған ЖИ бағдарламасы тұз тұтыну мен артериялық қысымды жақсартпады. 368 қатысушысы бар зерттеу ЖИ басқаратын және адам-жаттықтырушы жүргізетін диабеттің алдын алу бағдарламаларын салыстырғанда алдын ала белгіленген кем түспеушілік критерийіне жетті. Генерацияланған ұсынымдар сарапшылардан оң баға алғанымен, нутриенттер мен нұсқаулықтарға сәйкессіздіктер анықталды, күрделі профильдер қиынырақ болды. Қорытынды. Кейбір араласулар жекелеген нәтижелерді жақсартты, бірақ ЖИ қолданылатын тамақтанудың жалпы пайдасы дәлелденбеді. Бағдарламалық әсерлер ЖИ компонентінің жеке үлесін ажыратпайды, ал оң мазмұндық бағалар нутритивтік жеткіліктілік пен пациент қауіпсіздігін дәлелдемейді.