Түзетулер, ретракциялар және алаңдаушылық білдіру саясаты

ҚазҰМУ Хабаршысы журналы ғылыми жарияланымдардың тұтастығын сақтауға ұмтылады. Журнал түзетулерді, ретракцияларды және алаңдаушылық білдірулерді қарастыру кезінде Жарияланым этикасы жөніндегі комитеттің (COPE) ұсынымдарын және тиісті халықаралық редакциялық стандарттарды басшылыққа алады.

1. Анықтамалар

1.1 Түзету (Erratum/Corrigendum): мақаланың жалпы нәтижелеріне, түсіндірілуіне немесе қорытындыларына әсер етпейтін қателерді түзету туралы хабарлама.

1.2 Ретракция: мақала нәтижелерінің сенімсіз екенін немесе жарияланымда елеулі кемшіліктер бар екенін көпшілікке жария түрде хабарлау. Ретракцияланған мақалаларға ғылыми дереккөз ретінде сүйенуге болмайды.

1.3 Алаңдаушылық білдіру: мақалаға қатысты ықтимал маңызды мәселелер туралы оқырмандарды ескертетін хабарлама. Мұндай хабарлама тергеу жалғасып жатқан, дәлелдер жеткіліксіз болған немесе түпкілікті шешім әлі қабылданбаған жағдайда жариялануы мүмкін.

1.4 Қайта жариялаумен бірге ретракция: елеулі адал қателікке байланысты ерекше жағдайларда, егер зерттеудің ғылыми негізі сақталса, қайта өңделген мақала қажет болған жағдайда қосымша редакциялық және рецензиялық бағалаудан өтсе және енгізілген өзгерістер туралы толық әрі ашық ақпарат берілсе, журнал ретракция жасап, кейін қайта жариялауды қарастыруы мүмкін.

1.5 Журнал, әдетте, ішінара ретракция жарияламайды. Егер мақаланың тек белгілі бір бөлігіне ғана әсер етсе және негізгі қорытындылар сенімді болып қалса, журнал әдетте түзету жариялайды.

2. Қашан түзету қарастырылуы тиіс

    1. Редакторлар түзетуді мынадай жағдайларда қарастырады: мақалада негізгі нәтижелер мен қорытындыларды жоққа шығармайтын фактологиялық, сипаттамалық, таңбалау, дәйексөз беру, деректерді ұсыну немесе авторлық туралы ақпараттағы қателер болса; мақаланың жекелеген бөліктері нақтылауды, ауыстыруды немесе түзетуді қажет етсе, бірақ жалпы алғанда жұмыс ғылыми тұрғыдан сенімді болып қалса; метадеректерді, аффилиацияларды, алғыс білдіруді, қаржыландыру туралы мәліметтерді, мүдделер қақтығысы туралы мәлімдемелерді немесе басқа да жарияланымдық мәліметтерді түзету қажет болса.

3. Қашан ретракция қарастырылуы тиіс

    1. Редакторлар ретракцияны, егер мынадай жағдайларға нақты дәлелдер болса, қарастырады: нәтижелер елеулі қателікке байланысты (мысалы, есептеу қателері, әдіснамалық сәтсіздік немесе эксперименттік қателік) не ғылыми әдептің бұзылуына байланысты (мысалы, фабрикация, фальсификация немесе суреттерді жаңылыстыратын түрде өзгерту) сенімсіз болса; жұмыста плагиат анықталса; мақала қайталама немесе артық жарияланым болып табылса, соның ішінде жария етілмеген қайта жариялау немесе жария етілмеген аударма түріндегі қайталау анықталса; авторлық құқық бұзылса, не мақалада рұқсатсыз пайдаланылған материалдар немесе деректер болса, немесе жала жабу не құпиялылықты бұзу сияқты басқа да елеулі құқықтық мәселе болса; зерттеу этикалық талаптарға сәйкес келмесе немесе қажет болған жағдайда тиісті этикалық рұқсатсыз жүргізілсе; мақала бұзылған немесе манипуляцияланған рецензиялау не редакциялық қарау процесі негізінде жарияланған болса; жария етілмеген елеулі мүдделер қақтығысы анықталып, оның нәтижелерді түсіндіруге, ұсынымдарға немесе редакциялық шешімге елеулі әсер етуі мүмкін болса.

4. Қашан ретракция әдетте қолданылмайды

    1. Ретракция, әдетте, мынадай жағдайларда қолданылмайды: авторлыққа қатысты дау болса, бірақ нәтижелердің сенімділігіне күмән келтіруге негіз болмаса; негізгі қорытындылар сенімді болып қалса және мәселе түзету арқылы толық шешілсе; ретракция жасау үшін дәлелдер жеткіліксіз болса немесе институционалдық тексеру нәтижелері сияқты қосымша ақпарат әлі күтіліп жатса; мүдделер қақтығысы жарияланғаннан кейін анықталса, бірақ редакторлар оның нәтижелерді түсіндіруге, редакциялық бағалауға немесе қорытындыларға елеулі әсер етпегенін анықтаса.

5. Қашан алаңдаушылық білдіру жариялануы тиіс

    1. Редакторлар мынадай жағдайларда алаңдаушылық білдіру жариялауы мүмкін: ғылыми әдептің бұзылуы немесе елеулі қате туралы айыптаулар болса, бірақ нақты дәлелдер әлі болмаса; мақаланың сенімділігіне қатысты негізді күмән туындаса, ал автордың ұйымы немесе басқа жауапты орган тексеру жүргізбесе немесе тиісті түрде жауап бермесе; журнал тексерудің әділ, бейтарап немесе түпкілікті болатынына сенімді болмаса; тексеру жүріп жатса, бірақ оның қорытындысы ақылға қонымды мерзімде күтілмесе.

5.2 Алаңдаушылық білдіру -уақытша хабарлама. Жеткілікті дәлелдер пайда болғаннан кейін журнал оны түзетумен немесе ретракциямен алмастыруы не, егер күмән расталмаса, алып тастауы мүмкін.

6. Артық және қайталама жарияланым

6.1 Егер артық немесе қайталама жарияланым анықталса, журнал артық жарияланым туралы хабарлама жариялауы және қажет болған жағдайда қайталанған нұсқаны ретракциялауы мүмкін.

6.2 Кейінірек жарияланған артық нұсқалар, әдетте, ретракцияланады және бұл ретте бастапқы жарияланымға нақты сілтеме беріледі.

6.3 Бұл саясат журнал саясаты мен халықаралық редакциялық стандарттарға сәйкес ашық түрде мәлімделген және рұқсат етілген екінші жарияланымды немесе алдын ала таратуды жоққа шығармайды.

7. Түзету және ретракция туралы хабарламалар, мақалаларды белгілеу және нұсқаларды бақылау

    1. Әсер еткен әрбір мақала бойынша түзету, ретракция немесе алаңдаушылық білдіру туралы хабарлама жарияланады және ол: мақаланы атауы, автор(лар)ы, библиографиялық деректері және DOI арқылы нақты сәйкестендіруі; қабылданған шешімнің себебі мен негізін оқырманға түсінікті тілде көрсетуі; хабарламаны кім жариялағанын көрсетуі тиіс (мысалы, бас редактор, редакциялық алқа, баспагер және/немесе автор(лар)).

7.2 Ретракцияланған мақалалар ерекше құқықтық, этикалық немесе қоғамдық қауіпсіздікке қатысты жағдайларды қоспағанда, журнал мұрағатынан алынып тасталмауы тиіс.

7.3 Бастапқы мақала қолжетімді болып қалады, бірақ Retracted деп анық белгіленеді және ретракция туралы хабарламамен байланыстырылып беріледі.

7.4 Мақаланың PDF, HTML және басқа да қолжетімді нұсқалары, қажет болған жағдайда, Retracted деген белгімен немесе сутаңбамен таңбаланады.

7.5 Түзету енгізілген жағдайда журнал мақаланың жаңартылған нұсқасын енгізілген өзгерістердің нақты сипаттамасымен бірге жариялай алады.

7.6 Техникалық мүмкіндік болған жағдайда, түзетілген мақалалардың алдыңғы нұсқалары журнал мұрағатында сақталады және тиісті түрде белгіленеді, ал соңғы түзетілген нұсқа дәйексөз келтіру үшін негізгі нұсқа болып есептеледі.

7.7 Журнал индекстеу жүйелерінде, метадеректерде және мақала жазбаларында жарияланымның түзетілген, ретракцияланған немесе белгі қойылған мәртебесінің көрсетілуін және тиісті хабарламаның бастапқы мақаламен байланыстырылуын қамтамасыз ету үшін орынды шаралар қабылдайды.

8. Шешім қабылдау және мерзімдер

8.1 Түзету, ретракция, алаңдаушылық білдіру немесе қайта жариялаумен бірге ретракция туралы түпкілікті шешімді бас редактор, қажет болған жағдайда редакциялық алқамен кеңесе отырып, қабылдайды.

8.2 Мұндай шаралар редакторлар тиісті критерийлердің орындалғанына көз жеткізгеннен кейін мүмкіндігінше жедел қабылдануы тиіс.

8.3 Егер институционалдық немесе сыртқы тексеру қажет болып, оның нәтижелері әлі күтіліп жатса, журнал қорытынды нәтижелерді күту кезеңінде алаңдаушылық білдіру жариялауы мүмкін.

9. Сұраулар, коммуникация және ынтымақтастық

9.1 Түзету, ретракция немесе жарияланғаннан кейінгі қарау туралы сұрауларды авторлар, оқырмандар, рецензенттер, редакторлар, ұйымдар немесе басқа да мүдделі тараптар бастай алады.

9.2 Журнал автор(лар)мен, ал қажет болған жағдайда ұйымдармен, қаржыландырушы мекемелермен немесе басқа жауапты құрылымдармен өзінің редакциялық рәсімдеріне және қолданылатын этикалық ұсынымдарға сәйкес байланысады.

9.3 Егер редакторлар ғылыми жарияланымның тұтастығын қорғау үшін мұндай әрекет қажет деп есептесе, түзету, ретракция немесе алаңдаушылық білдіру жариялау үшін автордың келісімі міндетті шарт болып табылмайды.