Кіріспе. Шашыраңқы склероз (ШС) – орталық жүйке жүйесінің демиелинизациямен және нейроқабынумен сипатталатын созылмалы иммундық механизмдер арқылы дамитын қабыну ауруы. Мақсаты. Бұл зерттеу Әзірбайжанның солтүстік өңірлеріндегі ШС таралуын және демографиялық сипаттамаларын зерттеуге, сондай-ақ нысаналы денсаулық сақтау стратегияларын әзірлеу үшін мәліметтер ұсынуға бағытталған. Материалдар мен әдістер. Аймақтық клиникалардан жолданған немесе тікелей өздері жүгінген пациенттер қатысқан проспективті, бір орталықты, тіркеу деректеріне негізделген обсервациялық зерттеу жүргізілді. Зерттеу Әзірбайжан Денсаулық сақтау министрлігінің Неврологиялық орталығында 01.01.2013 жылдан 31.12.2022 жылға дейін жүргізілді. Зерттеуге алғаш рет диагноз қойылған ШС жағдайлары, сондай–ақ республика бойынша неврологтар жолдаған немесе орталыққа өз бетінше жүгінген, бұрыннан бақылауда болған ШС пациенттері енгізілді. Диагностикалық шаралар Денсаулық сақтау министрлігінің «ШС диагностикасы мен емдеудің клиникалық протоколына» сәйкес жүргізілді. 100 000 тұрғынға шаққандағы таралу көрсеткіштері есептеліп, халықаралық және жергілікті демографиялық стандарттар бойынша стандартталды. Статистикалық талдауға Пирсонның χ2 критерийі, Стьюденттің t- критерийі және Манн-Уитнидің U-критерийі енгізілді; статистикалық маңыздылық деңгейі p<0,05 деп белгіленді. Нәтижелер. 2022 жылы Әзірбайжанның солтүстік өңірінде ШС таралуы 100 000 тұрғынға шаққанда 18,25±1,25 құрады (95% СА: 15,80–20,70) және ауылдық аймақтарға қарағанда (13,76±1,31/100 000; 95% СА: 11,20–16,32) қалалық аймақтарда жоғары болды (28,27±2,80/100 000; 95% СА: 22,78–33,75) (p<0,0001). Диагноз қойылған орташа жас 35,39±8,65 жылды (95% СА: 34,23–36,54), аурудың басталу жасы 29,89±8,57 жылды (95% СА: 28,74–31,03), ал диагностикалық кідіріс 5,50±4,24 жылды (95% СА: 4,93–6,07) құрады. Нүктелік таралуды талдауға енгізілген тірі тіркелген пациенттердің ішінде әйелдер 63,4% жағдайды құрады (135/213). Таралу көрсеткіші әйелдер арасында ерлерге қарағанда едәуір жоғары болды (100 000 тұрғынға шаққанда 23,10±1,99 және 13,38±1,51; p<0,001). Қорытынды. Әзірбайжанның солтүстік өңірінде ШС таралуы Еуропаның көптеген өңірлерімен салыстырғанда төмен, бірақ көршілес елдердің көрсеткіштерімен шамалас. Алынған нәтижелер ауылдық аймақтарда диагностиканы жақсарту қажеттілігін көрсетеді және экологиялық және басқа да қауіп факторларын зерттеу үшін бастапқы негіз қалыптастырады.

Кіріспе. Созылмалы аурулар кезінде аутологиялық сүйек кемігінен алынатын жасушалық өнімнің сапасы жасуша көзімен ғана емес, өсіру жағдайларымен, фенотиптік құрамымен және дақылдың морфологиялық жетілуімен де анықталады. Мақсаты. Созылмалы аурулары бар пациенттерде сүйек кемігінен алынған аутологиялық композиттік жасушалық өнімді алу және зертханалық сипаттау мүмкіндігін бағалау. Материалдар мен әдістер. Зерттеу «Ұлттық ғылыми медициналық орталық» АҚ базасында зертханалық–трансляциялық жүргізілді. Өндірістік когортаға кардиологиялық, аутоиммундық, метаболикалық және гепатобилиарлық аурулары бар 132 пациент енгізілді. Сүйек кемігі аспираты өңделіп, композиттік жасушалық фракция алынды. Стандартты жағдайдағы және L–глутамин қосылған дақылдар, автоматты жасуша санау, фенотиптеу, жарық және электрондық микроскопия бағаланды. Нәтижелер. L–глутамин қосылған дақылдарда соңғы жасуша концентрациясы жоғары болды: медиана 4,01×106 жасуша/мл, ал L–глутаминсіз дақылдарда 2,30×106 жасуша/мл (p=0.036). Өсу еселігінің медианасы тиісінше 37,9 және 10,8 болды (p=0.095). Фенотиптеу MSC–ассоциацияланған, гемопоэтикалық/прогениторлық және иммунореттеуші популяциялары бар гетерогенді өнімді көрсетті. Ең қолайлы морфологиялық белгілер дақылдың 21–23 тәулігінде байқалды. Қорытынды. Оңтайландырылған өсіру жасушалық шығымды арттырып, композиттік сүйек кемігі өнімінің морфологиялық жетілуімен қатар жүрді. Бұл деректер клиникалық қолдану алдында сапа және қауіпсіздік критерийлерін әрі қарай стандарттау қажеттігін көрсетеді.

Кіріспе. Инсульт өлім мен мүгедектіктің жетекші себептерінің бірі болып қала береді, ал оның жаһандық ауыртпалығы артып келеді. Транзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) жедел медициналық көмекті қажет етсе де, жиі еленбей қалады. Қазақстан халқының инсульт туралы білімі, симптомдар пайда болғандағы әрекет ниеті және медициналық көмекке қолжетімділігі жөніндегі деректер шектеулі. Мақсаты. Халықтың инсульт туралы хабардарлық деңгейін және оның әлеуметтік- демографиялық ерекшеліктерін бағалау, білім деңгейінің дұрыс әрекет ету ниетімен байланысын анықтау, инсульт кезіндегі көмек көрсету жолындағы кедергілерді сипаттау және денсаулық сақтау жүйесін жетілдіру бағыттарын айқындау. Материалдар мен әдістер. 2026 жылдың ақпан–сәуір айларында StrokeTimeBrain v1.4 платформасы арқылы екі тәуелсіз онлайн зерттеу жүргізілді. А модуліне 18 жастан асқан тұрғындар (n=383), В модуліне соңғы 24 айда инсульт немесе ТИШ күдігімен медициналық көмек алған пациенттер мен күтім жасаушылар (n=397) қатысты. Негізгі көрсеткіштерге білімнің жиынтық балы (0–15), үш клиникалық жағдайға жауаптар және көмек алу тәжірибесін бағалайтын төрт тармақты шкала кірді. Талдауда χ2 критерийі, параметрлік емес тесттер және жас, жыныс, білім деңгейі, тұрғылықты жері мен өңірге түзетілген логистикалық және Пуассон регрессиясы қолданылды. Нәтижелер. Білім деңгейі орташа болды (орташа балл 6,5/15). Респонденттердің тек 20,4%-ы тромболизистің ≤4,5 сағаттық терапиялық терезесін білді, ал реперфузиялық ем туралы хабардарлық төмен болды. Дегенмен, 94,5%-ы жедел жәрдем нөмірін дұрыс атады. Білім деңгейі жас ұлғайған сайын артты, ал ең жас респонденттер ең аз хабардар топта байқалды. «Жедел жәрдем шақыру» жауабының үлесі сөйлеу бұзылысы жағдайында 83,6%-дан ТИШ симптомдары кезінде 60,8%-ға дейін төмендеді (p<0,001). Дұрыс әрекет ету ниеті жалпы білім деңгейінен гөрі қалалық жерде тұрумен байланысты болды (aOR 3,22). Телемедициналық қызметін пайдалануға дайындық жоғары болды (78,1%). Медициналық көмек алғандар арасында қанағаттану деңгейі жоғары (7,9/10), ал негізгі мәселе нейровизуализацияның кешігуі болып саналды (42,1%). Қорытынды. Қазақстанда инсульт туралы хабардарлық деңгейі орташа және өңірлер мен халық топтары арасында біркелкі емес. Білім беру бағдарламаларында ТИШ пен жедел әрекет етудің маңызын күшейту, сондай-ақ жедел жәрдем, нейровизуализация және телемедициналық қызметтерін, әсіресе әлсіз өңірлерде, дамыту қажет.

Түйіндеме Кіріспе. Псориаз метаболикалық синдроммен (МС), абдоминалдық семіздікпен, инсулинге төзімділікпен және атерогенді дислипидемиямен байланысты жүйелік иммундық-қабыну ауруы ретінде қарастырылады. Қолданыстағы МС критерийлері қалыптасқан бұзылыстарды анықтайды, ал тәжірибеде псориаз және дене салмағы жоғары пациенттерде қауіп деңгейін ерте стратификациялау маңызды. Мақсаты. Псориазбен ауыратын пациенттерде семіздікпен байланысты метаболикалық қауіп деңгейін стратификациялау үшін клиникалық-зертханалық көрсеткіштердің ақпараттылығын бағалау. Материалдар мен әдістер. Алматы қаласының тері-венерологиялық диспансерінде бақыланған, псориазы расталған және дене салмағының индексі (ДСИ) > 28 кг/м² болатын 150 ересек пациенттің қатысуымен бір орталықты бақылау зерттеуі жүргізілді. Жынысы, жасы, PASI индексі, артериялық қысым (АҚ), бел айналымы, жалпы холестерин, триглицеридтер (ТГ), төмен тығыздықты липопротеидтер (ТТЛП), жоғары тығыздықты липопротеидтер (ЖТЛП), ашқарындағы глюкоза және гликозирленген гениоглобин (HbA1c) бағаланды. Аналитикалық бөлімде семіздік ДСИ ≥ 30 кг/м² ретінде қарастырылды; ROC-талдаудың есептік құрылымы бойынша 75 пациентте ДСИ 28,0–29,9 кг/м², 75 пациентте ДСИ ≥ 30 кг/м² болды. Көрсеткіштер ROCталдау арқылы таңдалып, шектік мәндері Юден индексі бойынша анықталды. Интегральді скринингтік индекс (ИСИ) эмпирикалық ықтималдықтардың орташа арифметикалық мәні ретінде есептелді. Нәтижелер. Жеті көрсеткіш статистикалық маңызды дискриминациялық қабілет көрсетті: бел айналымы (ROC қисығының астындағы аймақ = 0,975; p < 0,001), HbA1c және ТГ (ROC қисығының астындағы аймақ = 0,684), ашқарындағы глюкоза (ROC қисығының астындағы аймақ = 0,650), жас (ROC қисығының астындағы аймақ = 0,643), ЖТЛП (ROC қисығының астындағы аймақ = 0,628) және ТТЛП (ROC қисығының астындағы аймақ = 0,607). PASI индексі, АҚ, жалпы холестерин және жыныс бұл таңдамада статистикалық маңызды байланыс көрсеткен жоқ. Жеті көрсеткіш негізінде ИСИ ұсынылды: <0,4 – төмен қауіп, 0,4–0,6 – аралық қауіп, >0,6 – жоғары қауіп. Қорытынды. Ұсынылған скринингтік индекс МС диагнозын алмастырмайды, бірақ псориазы бар және ДСИ > 28 кг/м² пациенттерді тереңдетілген эндокринологиялық тексеруге іріктеу үшін алдын ала құрал ретінде қолданылуы мүмкін. Индексті клиникалық тәжірибеге енгізу үшін қосымша валидациялық зерттеулер қажет.

Кіріспе. Индукцияланған плюрипотентті дің жасушалары (iPSCs) ауруларды модельдеу және регенеративті медицина үшін үлкен мүмкіндіктер береді, алайда репрограммалау тиімділігі мен қауіпсіздігі Яманака факторларын (OCT4, SOX2, KLF4, c-MYC) жеткізу үшін қолданылатын әдіске байланысты. Лентивирустық векторлар жоғары тиімділікті қамтамасыз етеді, бірақ инсерциялық мутагенез қаупін тудыруы мүмкін, ал интеграцияланбайтын Сендай вирусы жүйелері трансгендердің уақытша экспрессиясын қамтамасыз етеді. Мақсаты. Бұл зерттеудің мақсаты бастапқы адам өкпе фибробластарын доксициклин-индукцияланатын лентивирустық векторлар және интеграцияланбайтын Cендай вирусы жүйесі арқылы репрограммалау негізінде екі кеңінен қолданылатын жеткізу екі стратегиясын салыстыру. Материалдар мен әдістер. Бастапқы адам ұрығының өкпе фибробласттары (жүктіліктің 20–21 аптасы) экспланттық культура әдісі арқылы бөлініп алынды және OKSM факторларын кодтайтын доксициклин-индукцияланатын лентивирустық векторлар немесе Сендай вирусына негізделген жинақ (CytoTune 2.0) көмегімен репрограммаланды. Пайда болған iPSC колониялары кеңейтіліп өсірілді және плюрипотенттілік маркерлеріне (SSEA4, OCT4, TRA-1-60) арналған иммунофлуоресценция және сілтілік фосфатаза (ALP) белсенділігі бойынша сипатталды. Нәтижелер. Екі әдіс те типтік морфологиясы бар iPSC колонияларын қалыптастырды: ықшам құрылым және ядро-цитоплазмалық қатынастың жоғары болуы. Колониялардың пайда болуы лентивирустық және Сендай вирусы арқылы репрограммалау жүйелерінде 15–20-күндері байқалды. Иммунофлуоресценция екі тәсілмен алынған колонияларда SSEA4, OCT4 және TRA-1-60 экспрессиясын растады, сондай-ақ ALP боялуы оң нәтиже көрсетті. Қорытынды. Бастапқы адам ұрығының өкпе фибробластарын интеграцияланатын лентивирустық және интеграцияланбайтын Сендай вирусы жүйелерін қолдану арқылы iPSC-ке қайта программалауға болады. Екі әдіс те тиісті сипаттамалары бар тұрақты iPSC желілерін алуға мүмкіндік береді. Әдісті таңдау тиімділік пен геномдық қауіпсіздік арасындағы қажетті теңгерімге байланысты.

Кіріспе. Кәсіби еңбекке қабілеттілігін жоғалту (КЕҚЖ) жұмыскерлердің аурулары мен жарақаттарының салдарының ауырлығын көрсетеді. Қазақстан үшін бұл мәселе зиянды өндірістік факторлар әсер етуі мүмкін кен өндіру және өңдеу салаларының маңызды рөліне байланысты ерекше өзекті. Мақсаты. Қазақстандағы жұмыскерлердің КЕҚЖ деңгейіне байланысты факторларды талдау: жас, жыныс, мүгедектік себебі, ауру сыныбы және бақылау аймағы. Материалдар мен әдістер. Зерттеуге 2021–2024 жж. аралығында тіркелген 476 КЕҚЖ жағдайы туралы деректер енгізілді. КЕҚЖ пайызы, жас, жыныс, мүгедектік себебі, ауру сыныбы және аймақ талданды. Сипаттамалық статистика, түйіндестік кестелері, Пирсонның хи-квадрат критерийі, Крамер коэффициенті, Краскел-Уоллис критерийі, Холм түзетуі бар Даннның жұптық салыстырулары және сызықтық регрессия қолданылды. Нәтижелер. Ең көп жағдай 50–59 жас тобында тіркелді, алайда КЕҚЖ медиандық деңгейі ең жоғары 40 жасқа дейінгі жұмыскерлерде байқалды. Жас топта жарақаттар, ал үлкен жастағы топтарда пневмокониоздар басым болды. Ауру кластарының құрылымы жас топтары арасында статистикалық тұрғыдан ерекшеленді, байланыс күші орташа болды. Мүгедектік себебі КЕҚЖ деңгейімен байланысты болды: еңбек мертігуі және жалпы аурулар кезінде медиандық мәндер кәсіби аурулармен салыстырғанда жоғары болды, бірақ әсер мөлшері шағын болды. Аймақаралық айырмашылықтар ковариаттар ескерілгеннен кейін де сақталды. Регрессиялық модельде Павлодар облысы және Астана қ. референтті аймақпен салыстырғанда КЕҚЖ-ның күтілетін жоғары мәндерімен байланысты болды. Қорытынды. КЕҚЖ көрсеткіштерін интерпретациялау жас, нозологиялық және аймақтық құрылымды ескеруді қажет етеді. Тәуекелдерді дәлірек бағалау үшін сала, еңбек өтілі, еңбек жағдайлары және тәуекел топтарындағы жұмыскерлер саны туралы деректер қажет.

Кіріспе. Алкогольді эпизодтық ауыр тұтыну алкогольді жалпы тұтыну жиілігінен бөлек қарастырылуы тиіс зиянды мінез-құлық үлгісі болып табылады. Қазақстан бойынша ұлттық деректер ішетін адамдар арасындағы қауіпті тұтыну үлгілерін жеке бағалауға мүмкіндік береді. Мақсаты. Қазақстандағы қазіргі алкоголь тұтынушылар арасында эпизодтық ауыр ішімдік ішуді, қала мен ауыл айырмашылықтарын және мінез-құлықтық әрі метаболикалық қауіп индикаторларының жинақталуын бағалау. Материалдар мен әдістер. 18–69 жастағы ересектер арасында жүргізілген Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының STEPwise ұлттық көлденең зерттеу деректеріне қайталама талдау жасалды. Деректерді тексеруден кейін 6712 жазба қолжетімді болды; 1737 қатысушы соңғы 30 күнде алкоголь тұтынғанын хабарлады. Негізгі талдау 1591 қазіргі алкоголь тұтынушыны қамтыды. Эпизодтық ауыр тұтыну соңғы 30 күн ішінде бір жағдайда алты немесе одан көп стандартты дозаны тұтыну ретінде анықталды. Талдауда хи-квадрат критерийі және көпфакторлы логистикалық регрессия қолданылды. Нәтижелер. Қазіргі алкоголь тұтынушылар арасында эпизодтық ауыр тұтыну 642 қатысушыда анықталды (40,4%). Қалалық ересектер ауыл тұрғындарына қарағанда соңғы 30 күнде алкогольді жиірек тұтынған (31,2% және 17,1%; p<0,001). Ал қазіргі тұтынушылар арасында эпизодтық ауыр ішімдік ішу ауылдық жерде жиірек болды (56,6% және 35,1%; p<0,001). Толық түзетілген модельде ауылда тұру (түзетілген мүмкіндіктер қатынасы 2,42; 95% СА 1,88–3,11), ер жынысы (1,58; 1,25–1,99) және қазіргі уақытта темекі шегу (1,77; 1,41–2,22) нәтижемен тәуелсіз байланысты болды. Үш және одан көп қауіп индикаторы бар адамдарда түзетілген мүмкіндіктер қатынасы 2,93 болды (95% СА 1,94–4,43). Қорытынды. Қазақстанда қала тұрғындары алкогольді жиірек тұтынғанымен, ішетін ауыл тұрғындары арасында эпизодтық ауыр тұтыну ықтималдығы жоғары. Сондықтан алкогольге байланысты алдын алу шараларында жалпы тұтыну мен қауіпті тұтыну үлгілерін бөлек бағалау қажет.

Кіріспе. Зерттеу нысаны ретінде әр түрлі фармакологиялық белсенділікке ие және фармакохимияда кең ауқымды қолдану мүмкіндігі бар аминопропилимидазол туындылары таңдалды. Мақсаты. Жұмыстың мақсаты жаңа аминопропилимидазол туындыларының кейбір биологиялық әсерін зерттеу болды. Бұл зерттеуде біз зертханалық жануарларға жасалған экспериментте жедел уыттылық пен жергілікті анестезияның белсенділігін зерттедік. Материалдар мен әдістер. Қосылыстардың жедел уыттылығын зерттеу сау, жыныстық жетілген, сызықты емес тышқандарда жүргізілді. Инфильтрациялық анестезия кезінде жергілікті жансыздандыру белсенділігін зерттеу теңіз шошқаларының еркектеріне Bulbring және Wajda әдісін қолдану арқылы жүргізілді. Өткізгіштік анестезия кезіндегі жергілікті анестезияның белсенділігін эксперименттік зерттеу үшін «құйрықты тартып алу» әдісі қолданылды. Нәтижелер. Қосылыстар төмен уыттылықты көрсетті, сонымен қатар өткізгіштік және инфильтрациялық анестезия үлгілерінде жергілікті жансыздандыру белсенділігін зерттеу кезінде новокаин көрсеткіштерінен асып түсетін әртүрлі дәрежелі оң әсерді көрсетті. Қорытынды. Алынған нәтижелер жаңа жергілікті анестетиктерді жасау мақсатында созылмалы уыттылықты зерттеуді және оңтайлы емдік дозаларды анықтауды қоса алғанда, кеңейтілген клиникаға дейінгі зерттеулер шеңберінде осы қосылыстарды одан әрі терең зерттеуге негіз бола алады.

Кіріспе. Сол жақ қарынша (СЖҚ) лақтыру фракциясы төмен ишемиялық кардиомиопатия клиникалық ұсынымдарға негізделген дәрілік терапияға қарамастан, функционалдық резервтің шектелуімен сипатталады. Сүйек кемігінен алынған аутологиялық жасушалармен интракоронарлық терапия миокардтың ишемиялық зақымдануы және созылмалы жүрек жеткіліксіздігі бар пациенттерде қосымша регенеративтік стратегия ретінде қарастырылады. Мақсаты. Ишемиялық кардиомиопатиясы және СЖҚ лақтыру фракциясы ≤40% пациенттерде сүйек кемігінен алынған аутологиялық жасушаларды интракоронарлық енгізуден кейінгі техникалық орындалуын, 6 айлық қауіпсіздігін және зерттеушілік функционалдық өзгерістерді бағалау. Материалдар мен әдістер. Бұл бір орталықты пилоттық бақыланатын когорттық зерттеуге ишемиялық кардиомиопатиясы және СЖҚ лақтыру фракциясы ≤40% болатын 20 пациент енгізілді. Он пациентке сүйек кемігінен алынған аутологиялық жасушалармен интракоронарлық терапия және дәрілік терапия жүргізілді, ал 10 пациент тек дәрілік терапия алды. Нәтижелер. Скринингтен өткен 27 пациенттің 20-сы зерттеуге енгізілді, әр топта 10 пациенттен болды. 6 айда СЖҚ лақтыру фракциясының орташа мәні жасушалық терапия когортында 30.2 ± 7.6%-дан 40.4 ± 10.0%-ға өзгерді, ал бақылау тобында 32.2 ± 9.9%-дан 28.5 ± 6.7%-ға өзгерді. NT-proBNP сәйкесінше 686.4 ± 358.6-дан 381.7 ± 168.1 пг/мл-ге және 1134.2 ± 1939.5-тен 1242.6 ± 1737.4 пг/мл-ге өзгерді. 6 минуттық жүру қашықтығы сәйкесінше 96.7 м және 33.2 м-ге артты. NYHA класы жасушалық терапия когортында 2.7 ± 0.5-тен 1.8 ± 0.6-ға төмендеді, ал бақылау тобында өзгеріссіз қалды. Ауыр клиникалық оқиғалар хабарланған жоқ. Қорытынды. Сүйек кемігінен алынған аутологиялық жасушаларды интракоронарлық енгізу техникалық тұрғыдан орындалатын әдіс болды және 6 ай ішінде хабарланған ауыр жағымсыз оқиғалармен байланысты болмады. Жүрек қызметі мен функционалдық көрсеткіштерде қолайлы өзгерістер байқалды, алайда нәтижелер зерттеушілік сипатта қалады және тиімділік туралы түпкілікті тұжырым жасауға негіз болмайды. Толық жасушалық өнім сипаттамасы, пациент деңгейіндегі деректер және қауіпсіздікті қатаң бағалау қамтылған әрі қарайғы рандомизацияланған зерттеулер қажет.

Кіріспе. Қышқыл-сілтілік жағдайдың бұзылыстары қарқынды терапия бөлімшелерінде жиі кездесетін, жедел және дәл түзетуді талап ететін критикалық жағдайлар болып табылады. Бұл зерттеу ятерогендік қателерді азайту мақсатында клиникалық шешім қабылдауды қолдайтын қолжетімді жүйе ретінде үлкен тілдік модельдердің әлеуетін қарастырады. Мақсаты. ChatGPT негізіндегі жасанды интеллект пен қарқынды терапия дәрігерлері ұсынған осы бұзылыстардың диагностикасының дәлдігін және терапиялық ұсынымдардың негізділігін салыстыру. Материалдар мен әдістер. Зерттеу дизайны: ретроспективті, бір орталықты, салыстырмалы зерттеу. Талдауға 2024–2025 жылдар аралығында қарқынды терапия бөлімшесінде ем қабылдаған пациенттердің 302 клиникалық-зертханалық жағдайы енгізілді. Prompt engineering әдістерін қолдану арқылы «ReanimatorKZ» деп аталатын ChatGPT-тің бейімделген моделі әзірленді. Қышқыл-сілтілік тепе-теңдік бұзылыстары бойынша ChatGPT пен қарқынды терапия дәрігерлерінің қорытындыларына салыстырмалы сараптамалық бағалау жүргізілді. Статистикалық талдау StatTech v.4.12.7 және SPSS Statistics 27.0.1 бағдарламаларының көмегімен орындалды. Нәтижелері. Дәрігерлер тобында диагностикалық дәлдік 71,2% толық дұрыс, 24,8% ішінара дұрыс және 4,0% қате қорытындыларды құрады. ChatGPT толық қате диагностикалық қорытындылардың төмен үлесін көрсетті (2,0%), ал толық дұрыс диагноздардың үлесі 64,9% болды. Дәрігерлердің емдік стратегиялары жағдайлардың 60,9%-ында толық дұрыс деп бағаланса, ChatGPT ұсынымдары 89,7% жағдайда толық дұрыс болды және толық қате ұсынымдар анықталған жоқ. Статистикалық тұрғыдан маңызды айырмашылықтар жұпталған тесттер арқылы расталды (p < 0,05). Қорытынды. ChatGPT-тің бейімделген нұсқасы қышқыл-сілтілік тепе-теңдік бұзылыстарын анықтауда қарқынды терапия дәрігерлерімен салыстырмалы жоғары диагностикалық дәлдік көрсетті, сондай-ақ осы бұзылыстарға қатысты емдік ұсынымдарды қалыптастыруда жоғарырақ дәлдікке ие болды. Зерттеу нәтижелері кеңінен қолжетімді жасанды интеллект модельдеріне негізделген тиімді және оңай масштабталатын клиникалық шешім қабылдауды қолдау жүйелерін әзірлеу әлеуетін растайды. Алайда мұндай жүйелерді күнделікті клиникалық тәжірибеге енгізер алдында қосымша проспективті валидация қажет.