Зерттеу этикасы саясаты
ҚазҰМУ Хабаршысы журналы түпнұсқа ғылыми мақалаларды және жүйелі шолуларды, соның ішінде жүйелі шолулар мен мета-талдауларды жариялайды. Журнал барлық жарияланған зерттеулердің халықаралық деңгейде танылған этикалық стандарттарға сәйкес болуын және шолу мақалаларына енгізілген барлық зерттеулердің этикалық талаптарды сақтай отырып жүргізіліп, ұсынылуын қамтамасыз етуге ұмтылады.
1. Адамдардың қатысуымен жүргізілетін зерттеулер
1.1 Адамдардың қатысуымен жүргізілетін, адамның сәйкестендірілетін деректерін немесе биологиялық материалдарын пайдаланатын барлық түпнұсқа зерттеулер халықаралық деңгейде танылған этикалық қағидаттарға, соның ішінде Хельсинки декларациясына, сәйкес жүргізілуі тиіс және тиісті этикалық комитеттің мақұлдауын, босатуын немесе рұқсатын алуы тиіс.
1.2 Адамдардың қатысуымен жүргізілген зерттеулер туралы қолжазбаларда тиісті этикалық мақұлдау туралы мәлімдеме болуы тиіс. Онда мақұлдаған комитет немесе кеңес, сондай-ақ мүмкін болған жағдайда мақұлдау нөмірі мен күні көрсетілуі керек.
1.3 Авторлар зерттеу қатысушыларынан немесе олардың заңды өкілдерінен ақпараттандырылған келісім алынғанын растауы тиіс. Егер келісім талап етілмеген болса, бұл тиісті этикалық органның шешіміне сәйкес түсіндіріліп, негізделуі тиіс.
1.4 Қолжазбаларда адамның жеке басын анықтауға мүмкіндік беретін ақпарат болмауы тиіс, егер мұндай ақпаратты жариялау ғылыми тұрғыдан негізделмесе және жариялауға нақты рұқсат алынбаса.
2. Клиникалық сынақтар және клиникалық зерттеулер
2.1 Интервенциялық клиникалық сынақтар үшін ашық қолжетімді клиникалық зерттеулер тіркелімінде алдын ала тіркеу абзал. Қолжазбада тіркелімнің атауы және зерттеудің тіркеу нөмірі көрсетілуі тиіс.
2.2 Авторлар зерттеу дизайнына сәйкес келетін халықаралық ғылыми жариялау нұсқаулықтарын сақтауы тиіс. Оларға мыналар жатады:
- CONSORT — рандомизацияланған бақыланатын зерттеулер үшін
- STARD — диагностикалық дәлдік зерттеулері үшін
- STROBE — бақылаулық зерттеулер үшін
- MOOSE — бақылаулық зерттеулердің мета-талдаулары үшін
- PRISMA — жүйелі шолулар мен мета-талдаулар үшін
- ARRIVE — жануарларға жүргізілген зерттеулер үшін
- EQUATOR Network желісінде көрсетілген басқа да есеп беру стандарттары
2.3 Клиникалық зерттеулер нәтижелері ашық, дәл және жеткілікті түрде сипатталуы тиіс, бұл олардың ғылыми тұрғыдан бағалануына және дұрыс түсіндірілуіне мүмкіндік береді.
3. Жануарларға жүргізілетін зерттеулер
3.1 Жануарларды пайдаланатын түпнұсқа зерттеулер жануарлардың әл-ауқатын қорғауға қатысты қолданыстағы заңнамаға, институционалдық талаптарға және этикалық стандарттарға сәйкес жүргізілуі тиіс. Қажет болған жағдайда авторлар жануарларға жүргізілетін тәжірибелер жөніндегі этикалық комитеттің немесе соған ұқсас органның мақұлдауын көрсетуі тиіс.
3.2 Авторлар жануарларға жүргізілген зерттеулерді ARRIVE нұсқаулығы және басқа да ұлттық немесе халықаралық стандарттарға сәйкес баяндауы тиіс.
3.3 Қолжазбаларда жануарлардың азап шегуін барынша азайту және тиісті күтім мен гумандық қатынасты қамтамасыз ету үшін қабылданған шаралар сипатталуы тиіс.
4. Жүйелі шолулар және мета-талдаулар
4.1 Жүйелі шолулар мен мета-талдаулар тек бастапқы жарияланымдардағы мәліметтерге сәйкес тиісті этикалық стандарттарға сай жүргізілген зерттеулерді ғана қамтуы тиіс.
4.2 Жүйелі шолу хаттамаларын PROSPERO немесе ұқсас тіркелімде тіркеу, әсіресе клиникалық сұрақтарға арналған жүйелі шолулар мен мета-талдаулар үшін, ұсынылады, бірақ журнал өзгеше талап қоймаса, міндетті емес.
4.3 Жүйелі шолулар мен мета-талдаулардың авторлары PRISMA нұсқаулығын сақтауы және іздеу стратегиясын, енгізу критерийлерін, деректер көздерін және нәтижелерді біріктіру әдістерін ашық әрі жеткілікті түрде сипаттауы тиіс.
4.4 Тек бұрын жарияланған жиынтық деректерге негізделген және жаңа сәйкестендірілетін деректерді жинауды қамтымайтын жүйелі шолулар мен мета-талдаулар үшін, әдетте, арнайы этикалық мақұлдау талап етілмейді.
5. Қайта пайдаланылған материалдар және сәйкестендірілетін мазмұн
5.1 Егер суреттер, кестелер, бейнелер немесе басқа материалдар бұрын жарияланған дереккөздерден алынған болса, авторлар қажет болған жағдайда авторлық құқық иесінен рұқсат алуға және бастапқы дереккөзді дұрыс көрсетуге жауапты.
5.2 Егер қайта пайдаланылған материалдар пациенттердің суреттерін, клиникалық жағдай сипаттамаларын немесе жеке тұлғаны анықтауға мүмкіндік беретін басқа ақпаратты қамтыса, авторлар бастапқы жарияланымда тиісті келісім алынғанын және мұндай материалдарды қайта пайдалану этикалық және құқықтық тұрғыдан рұқсат етілгенін қамтамасыз етуі тиіс.
6. Редакциялық бақылау
6.1 Редакциялық топ журналға ұсынылған кез келген қолжазба бойынша зерттеудің этикалық жүргізілуіне немесе этикалық мақұлдауына қатысты түсіндірулерді, растайтын құжаттарды немесе қосымша ақпаратты сұрату құқығын өзіне қалдырады.
6.2 Егер журнал зерттеу тиісті этикалық бақылаусыз немесе танылған этикалық стандарттарды бұза отырып жүргізілген, баяндалған немесе пайдаланылған деп анықтаса, қолжазба қабылданбауы мүмкін.
6.3 Егер қолжазба ұсынылғаннан кейін немесе жарияланғаннан кейін елеулі этикалық мәселелер анықталса, журнал Жарияланым этикасы саясатына және Түзетулер, ретракциялар және алаңдаушылық білдіру саясатына сәйкес тиісті редакциялық шаралар қабылдауы мүмкін.
7. Негізгі халықаралық ресурстар
7.1 Хельсинки декларациясы (Дүниежүзілік медициналық қауымдастық)
7.2 Клиникалық сынақтарды тіркеу жөніндегі ICMJE ұсынымдары
7.3 ДДСҰ халықаралық клиникалық зерттеулер тіркелімдері платформасы (ICTRP)
7.4 PROSPERO - жүйелі шолулардың халықаралық проспективті тіркелімі
7.5 CONSORT
7.6 STARD
7.7 STROBE
7.8 MOOSE
7.9 PRISMA
7.10 ARRIVE
7.11 EQUATOR Network