Жариялау этикасы
ҚазҰМУ Хабаршысы журналы ғылыми жарияланымдарда жарияланым этикасы мен ғылыми адалдықтың ең жоғары стандарттарын ұстанады. Жарияланым процесінің барлық қатысушылары — авторлар, рецензенттер, редакторлар және баспагер ашықтық, жауапкершілік, құпиялылық және ғылыми адалдықтың халықаралық деңгейде танылған қағидаттарына сәйкес әрекет етуі тиіс.
Бұл саясат Жарияланым этикасы жөніндегі комитеттің (COPE) ұсынымдарына, Медициналық журнал редакторларының халықаралық комитетінің (ICMJE) ұсынымдарына, Медициналық журнал редакторларының дүниежүзілік қауымдастығының (WAME) ұсынымдарына, сондай-ақ Ғылыми жарияланымдардағы ашықтық және үздік тәжірибе қағидаттарына негізделген.
1. Авторлық және үлес
1.1 Авторлық зерттеу тұжырымдамасын немесе дизайнын әзірлеуге, деректерді жинауға, талдауға немесе түсіндіруге, сондай-ақ қолжазбаны дайындауға немесе оны сыни тұрғыдан қайта қарауға елеулі зияткерлік үлес қосуға негізделуі тиіс.
1.2 Барлық көрсетілген авторлар қолжазбаның соңғы нұсқасын мақұлдауы және жұмыстың дәлдігі мен тұтастығы үшін жауапкершілікті қабылдауы тиіс.
1.3 Авторлық талаптарына сәйкес келмейтін үлестер тиісті түрде алғыс бөлімінде көрсетілуі тиіс.
1.4 Авторлыққа қатысты даулар журналдың редакциялық рәсімдеріне және COPE пен ICMJE ұсынымдарына сәйкес қарастырылады.
2. Мүдделер қақтығысы
2.1 Авторлар, рецензенттер және редакторлар жарияланым процесінің объективтілігіне әсер етуі мүмкін кез келген нақты немесе ықтимал мүдделер қақтығысын - қаржылық, кәсіби, институционалдық немесе жеке сипаттағы - жария етуі тиіс.
2.2 Авторлар қолжазбаны ұсыну кезінде мүдделер қақтығысы туралы мәлімдеме ұсынуы тиіс; тиісті ақпарат мақалада жариялануы мүмкін.
2.3 Егер мүдделер қақтығысы объективті бағалауға кедергі келтірсе, редакторлар мен рецензенттер қолжазбаны бағалау немесе өңдеу процесінен бас тартуы тиіс.
3. Қаржыландыру және демеушілік
3.1 Қаржылық қолдаудың барлық көздері қолжазбада көрсетілуі тиіс.
3.2 Қаржыландырушы ұйымның немесе демеушінің зерттеу дизайнына, деректерді жинауға, талдауға, интерпретациялауға, қолжазбаны жазуға немесе жариялауға ұсыну туралы шешімге ықпалы болған жағдайда, бұл туралы мәлімет көрсетілуі тиіс.
4. Зерттеу этикасы
4.1 Адамдардың қатысуымен жүргізілген зерттеулер, адамның биологиялық материалдарын немесе деректерін пайдаланатын зерттеулер, жануарларға қатысты зерттеулер, клиникалық зерттеулер және дәлелдер синтезі халықаралық деңгейде танылған этикалық стандарттарға және журналдың Зерттеу этикасы саясатына сәйкес болуы тиіс.
4.2 Авторлар зерттеу үшін тиісті этикалық рұқсаттың алынғанына, қажет болған жағдайда ақпараттандырылған келісімнің алынғанына және барлық тиісті этикалық және құқықтық талаптардың орындалғанына жауап береді.
4.3 Қолжазбаларда зерттеу түріне байланысты журнал талап ететін тиісті этикалық мәлімдемелер, рұқсаттар, тіркеулер және ашып көрсету туралы ақпарат болуы тиіс.
4.4 Адамдардың қатысуымен жүргізілетін зерттеулерге, клиникалық зерттеулерге, жануарларға қатысты зерттеулерге, жүйелі шолуларға, мета-талдауларға және қайта пайдаланылатын материалдарға қойылатын талаптар журналдың Зерттеу этикасы саясаты бөлімінде көрсетілген.
5. Құпиялылық және жеке деректер
5.1 Авторлар зерттеу қатысушылары мен пациенттердің жеке өмірі мен құпиялылығын қорғауы тиіс.
5.2 Адамды анықтауға мүмкіндік беретін жеке ақпарат, оның ішінде танылатын фотосуреттер немесе клиникалық мәліметтер ғылыми тұрғыдан қажет болған жағдайда және қатысушыдан немесе оның заңды өкілінен жариялауға нақты жазбаша келісім алынған жағдайда ғана жариялануы мүмкін.
5.3 Авторлар қажет болған жағдайда жариялау немесе рецензиялау үшін ұсынылған материалдардың тиісті анонимизациясын қамтамасыз етуі тиіс.
6. Рецензиялау кезіндегі құпиялылық
6.1 Қолжазбаны рецензиялау барысында құпия құжаттар ретінде қарастырылады.
6.2 Рецензенттер қолжазба мазмұнын рецензиялау процесінен тыс таратуға, бөлісуге, жүктеуге немесе пайдалануға құқылы емес.
6.3 Қос соқыр рецензиялау қағидатын сақтау үшін авторлар қажет болған жағдайда қолжазбадан сәйкестендіретін ақпаратты алып тастауы тиіс.
6.4 Қолжазбаларды бағалау, рецензенттерді таңдау, редакциялық шешімдер қабылдау және апелляция рәсімдері журналдың Рецензиялау саясаты және процесі бөлімінде сипатталған.
7. Плагиат және ғылыми адалдықты бұзу
7.1 Барлық ұсынылған қолжазбалар редакциялық бағалау алдында немесе оның барысында плагиат пен мәтіндік ұқсастыққа тексеріледі.
7.2 Ұқсастық деңгейі 20%-дан жоғары қолжазбалар түсіндіру немесе түзету үшін авторларға қайтарылуы немесе редакторлардың шешімі бойынша қабылданбауы мүмкін.
7.3 Плагиат, өзін-өзі плагиаттау, деректерді фабрикациялау, фальсификациялау, бір мезгілде бірнеше журналға ұсыну, қайталама жариялау, рецензиялау процесін манипуляциялау, авторлық құқықты бұзу және ғылыми немесе жарияланым этикасының басқа да бұзушылықтары жарияланым этикасының елеулі бұзылуы болып саналады.
7.4 Егер бұзушылық анықталса немесе оған негізді күдік болса, журнал қолжазбаны қабылдамауы, оның редакциялық қаралуын тоқтатуы, түзету немесе ретракция жариялауы немесе тиісті мекемеге немесе уәкілетті органға хабарлауы мүмкін.
8. Деректермен алмасу, ашықтық және қайта өндірілуі
8.1 Авторлар әдістерді, деректер көздерін, талдауды және нәтижелерді оларды бағалауға және қажет болған жағдайда қайта өндіруге мүмкіндік беретіндей ашық әрі жеткілікті түрде сипаттауы тиіс.
8.2 Түпнұсқа зерттеу авторлары деректердің қолжетімділігі туралы мәлімдемені (Data Availability Statement) ұсынуы тиіс, онда деректерге, кодқа немесе қосымша материалдарға қол жеткізу мүмкіндігі сипатталады немесе шектеулер негізделеді.
8.3 Авторлар зерттеу түріне сәйкес халықаралық есеп беру нұсқаулықтарын сақтауы тиіс.
8.4 Әртүрлі зерттеу түрлеріне қатысты есеп беру стандарттары, хаттамаларды тіркеу және әдіснамалық ашықтық талаптары журналдың Зерттеу этикасы саясаты бөлімінде сипатталған.
9. Шағымдар және апелляциялар
9.1 Авторлар редакциялық шешімдерге негізделген өтініш жіберу арқылы апелляция бере алады.
9.2 Шағымдар мен апелляциялар журналдың редакциялық рәсімдеріне және COPE ұсынымдарына сәйкес әділ әрі құпия түрде қарастырылады.
9.3 Толық рәсімдер журналдың Рецензиялау саясаты және процесі бөлімінде және басқа тиісті саясат бөлімдерінде көрсетілген.
10. Жарияланғаннан кейінгі түзетулер мен ретракциялар
10.1 Жарияланымның негізгі нәтижелеріне әсер етпейтін ұсақ қателер erratum немесе corrigendum арқылы түзетілуі мүмкін.
10.2 Елеулі қателер, сенімсіз нәтижелер немесе ғылыми адалдықтың бұзылуы ретракцияға, алаңдаушылық білдіруге немесе басқа тиісті редакциялық шараларға әкелуі мүмкін.
10.3 Түзетулер, ретракциялар және тиісті хабарламалар бастапқы жарияланыммен байланыстырылады және ғылыми жазбаның тұрақты бөлігі болып табылады.
10.4 Толық рәсімдер журналдың Түзетулер, ретракциялар және алаңдаушылық білдіру саясаты бөлімінде көрсетілген.
11. Жасанды интеллект құралдарын пайдалану
11.1 Генеративті жасанды интеллект құралдары авторлық талаптарына сәйкес келмейді және автор ретінде көрсетілмейді.
11.2 Авторлар жасанды интеллект құралдарының қолданылуын, әсіресе мәтін жазу, мазмұн генерациялау, суреттер жасау немесе деректермен байланысты тапсырмаларда пайдаланылған жағдайда, жария етуі тиіс.
11.3 Рецензенттер қолжазбаларды немесе құпия редакциялық материалдарды құпиялылықты немесе деректер қауіпсіздігін бұзатын тәсілмен жасанды интеллект жүйелеріне жүктемеуі тиіс.
11.4 Толық ережелер журналдың Жасанды интеллект (AI) саясаты бөлімінде сипатталған.
12. Зияткерлік меншік және авторлық құқық
12.1 Авторлар журналдың жариялау және лицензиялау шарттарына сәйкес өз еңбектеріне авторлық құқықты сақтайды.
12.2 Авторлар қолжазбада пайдаланылған үшінші тұлғалардың авторлық құқықпен қорғалған материалдарына рұқсат алуға жауапты.
12.3 Лицензиялау, қайта пайдалану және мұрағаттау шарттары журналдың Авторлық құқық, лицензиялау және мұрағаттау саясаты бөлімінде сипатталған.
13. Редакциялық жауапкершілік
13.1 Редакциялық команда ғылыми маңыздылыққа, этикалық талаптардың сақталуына және журналдың тақырыптық бағытына сәйкестігіне негізделген әділ, бейтарап және уақтылы шешімдер қабылдауға жауапты.
13.2 Редакциялық шешімдер жарнамаға, демеушілікке немесе коммерциялық мүдделерге тәуелсіз қабылданады.
13.3 Журнал халықаралық редакциялық тәжірибенің дамуына сәйкес өзінің этикалық стандарттары мен редакциялық рәсімдерін жаңарту құқығын өзіне қалдырады.